رێككهوتننامهی نێونهتهوهیی مافه مهدهنیو سیاسییهكان!
16/12/1966
كۆمهڵهی گشتیی نهتهوه یهكگرتووهكان له 26ی دیسامبری 1966 دا پهسندی كردووه (بڕیارنامهی 2200 A، بهپێی مادهی 49، له 23ی مارسی 1976هوه بهڕێوهبردنی دهست پێكراوه)
سهرهتا:
دهوڵهتانی ئهندامی ئهم پهیمانه:
* به سهرنجدان بهو بنهمایانه كه له راگهیهندراوی نهتهوه یهكگرتووهكاندا هاتوون، بهڕهسمی ناسینی ئابڕووی زاتیو مافه یهكسانو رانهگوێزراوهكانی ههموو ئهندامانی بنهماڵهی مرۆڤـ، بناغهی ئازادی، دادپهروهریو ئاشتی له جیهاندا پێكدێنن،
* به سهرنجدان بهمه كه، ئهم مافانه له ئابڕووی زاتیی ههر تاكێكی مرۆڤهوه سهرچاوه دهگرن،
* به سهرنجدان بهمه كه له جاڕنامهی جیهانیی مافی مرۆڤدا، چڵهپۆپهی ئهو شتهی مرۆڤێكی ئازاد دهیهوێ، دهستڕاگهیشتنی به ئازادیی سیاسی، مهدهنیو رزگاری له ترسهو، گهیشتنی بهم مهرجانه تهنیا و تهنیا له رێگای كهڵكوهرگرتنی ههر كهسه له مافه سیاسیو مهدهنییهكانو، ههروهها مافه كولتووریو كۆمهڵایهتییهكانهوه مسۆگهر دهبێ،
* به سهرنجدان به پهیمانی Charter نهتهوه یهكگرتووهكان، دهوڵهتان بهرعۆدهن رێزی مافو ئازادییه مرۆییهكان بگرنو بهڕێوهیان بهرنو له سهرانسهری جیهاندا پهرهیان پێبدهن،
* به تێگهیشتن لهم راستییه كه تاكهكان ههمبهر بهیهكترو كۆمهڵێك كه تێیدا ئهندامن، له باری بهرهوژووربردنو پهرهپێدانی مافه دانپێدانراوهكان لهم پهیماننامهیهدا، بهرپرسیارن،
* دهوڵهتانی ئهندامی ئهم پهیمانه رهزامهندیی خۆیان لهگهڵ ئهم خاڵانهی خوارهوه رادهگهیهنن:
بهشی یهكهم
ماددهی 1:
1ـ ههموو گهلێك مافی چارهی خۆنووسینی ههیه. به هۆی ئهم مافهوه، ئهوان ستاتۆ و رهوشی سیاسی، ئابووری، كۆمهڵایهتیو پهرهپێدانی كولتووریی خۆیان، سهربهستانه دیاری دهكهن.
2ـ ههموو گهلێك دهتوانێ بۆ ئامانجهكانی خۆی كهڵك له سامانو سهرچاوه سروشتییهكانی خۆی وهربگرێ، به مهرجێك ئهو بهرپرسیارهتییه نهخاته ژێر پێ كه به گوێرهی رێككهوتنه ئابوورییه نێونهتهوهییهكانو لهسهر بناغهی قازانجی بهرانبهرو قانوونی نێونهتهوهیی، كهوتوونه سهرشانی. له هیچ ههلومهرجێكدا ناكرێ گهلێك له ئامرازو پێداویستییهكانی ژیانو بهڕێچوون بێبهش بكرێ.
3ـ دهوڵهتانی ئهندامی ئهم پهیماننامهیهو له نێو ئهواندا ئهو دهوڵهتانه كه بهرپرسایهتیی بهڕێوهبردنی وڵاتانی موستهعمهرهو بندهستیان لهسهرشانه، دهبێ بۆ بهدیهاتنی مافی چارهی خۆنووسین و رێزگرتن لهم مافه، به گوێرهی دهق و رێوشوێنهكانی پهیمانی نهتهوه یهكگرتووهكان، بهخێرایی ههنگاو بنێن.
بهشی دووههم
ماددهی 2:
1- ههر دهوڵهتێكی ئهندامی ئهم پهیمانه بهرعۆده دهبێ كه ههمبهر به تاكهكانی دانیشتووی ناوچهی ژێردهسهڵاتی خۆی، بێ لهبهرچاوگرتنی جۆری رهچهڵهك، رهگهز، زمان، ئایین، بیروڕای سیاسیو ههر جۆره بیروڕایهكی دیكه، ههروهها بێ وهبهرچاوگرتنی بنهچهی كۆمهڵایهتی، نهتهوهیی، سامان، پێوهندیی خزمایهتیو بارودۆخیتر، رێز له مافهكانی گونجاو لهم پهیماننامهیهدا بگرێو دهستبهریان بكا.
2- ههر دهوڵهتێكی ئهندامی ئهم پهیمانه، لهو جێگایانه كه پێشبینیی قانوونو رێوشوێنیان بۆ نهكراوه، بهرعۆده دهبێ كه بهپێی رهوتی قانووندانانی خۆیو، لهسهر بناغهی رێوشوێنهكانی ئهم پهیماننامهیه، ههنگاوی پێویست بنێ. دیاریكردنی قانوونو رێوشوێن دهبێ بهمهبهستی بهڕێوهبردنی ئهم مافانه بێ كه لهم پهیماننامهیهدا هاتوون.
3- ههر دهوڵهتێكی ئهندامی ئهم پهیمانه بهرعۆده دهبێ:
ئهلف ـ دڵنیایی بدا كه تاك له كاتی پێشێلكرانی ئهو مافو ئازادییانهی كه لهم پهیماننامهیهدا بهرهسمی ناسراون ئامرازێكی بۆ قهرهبووكردنهوهی كاریگهری زیانهكانی ههبێ. تهنانهت ئهگهر ئهم پێشێلكردنه به هۆی كهسانێكهوه بووبێ كه پۆستو مهقامی رهسمییان ههبووه.
ب ـ دڵنیایی بدا ئهو تاكهی داوای قهرهبووكردنهوهی زیان دهكا، له لایهن كاربهدهستانی لێوهشاوهی قهزایی، ئیداریو قانووندانانهوه، یان به هۆی ههر كهسێكی دیكهوه كه سیستهمی قانوونیی وڵات دیاریی دهكا، لێی بپرسرێتهوه. ههروهها پێداویستییهكانی قهرهبووكردنهوهی زیانه یاساییهكان پهرهی پێبدرێ.
ج ـ دڵنیایی بدا كه ئهم جۆره كاربهدهستانه، ههركات لهم چهشنه خهسارهیان لـێدهركهوت، ناچار دهكرێن قهرهبووی بكهنهوه.
ماددهی 3 :
دهوڵهتانی ئهندامی ئهم پهیمانه بهرعۆده دهبن یهكسانیی مافهكانی ژنانو پیاوان له كهڵكوهرگرتن له ههموو مافه سیاسیو مهدهنییهكان كه لهم پهیماننامهیهدا هاتوون، دهستهبهر بكهن.
ماددهی 4 :
1ـ وڵاتانی ئهندامی ئهم پهیمانه ههركات رووداوێكی نائاسایی گشتی روویدا كه ههڕهشهی له ژیانی نهتهوهیهك كردو، ئهم رووداوه به شێوهیهكی رهسمی راگهیهندرا، دهتوانن له دهرهوهی ئهم پهیماننامهیهو بهرپرسیارهتییه دیاریكراوهكانیان، ههنگاوی پێویست بهپێی بارودۆخهكهو بهرژهوهندهكان ههڵبگرن. بهڵام بهو مهرجه كه ئهم ههنگاوانه لهگهڵ بهرپرسیارهتیو ئهركه حوقووقییه نێونهتهوهییهكانیان ناتهبا نهبن، ههروهها نهبنه هۆی جیاوازیدانان به دژی، یان به قازانجی رهچهڵهك، رهگهز، زمانو بنهچهیهكی ئایینی یان كۆمهڵایهتی.
2ـ (ئهم ههنگاوانه) نابێ له دهرهوهی ماددهكانی 6ـ7ـ8 (بهندی 1و2)- 11-15-16و 18ی ئهم قانوونه (پهیماننامه)یهدا بن.
3ـ ههر وڵاتێكی ئهندامی ئهم پهیمانه كه له (مافی) دۆخه نائاساییهكانی ئهم پهیماننامهیه كهڵك وهردهگرێ، دهبێ دهستبهجێ جۆری ئهم دۆخه نائاساییهو، هۆیهكانی نائاسایی راگهیاندنهكه له رێگای سكرتێری گشتیی رێكخراوی نهتهوه یهكگرتووهكانهوه به ئاگاداریی وڵاتانی دیكهی ئهندام رابگهیهنێ. (ههروهها ئهم وڵاته) له راگهیهندراوێكدا كاتی تهواوبوونی ئهو بارودۆخه نائاساییه دهستنیشان دهكاو، له رێگای ههر ئهو كهسهوه (سكرتێری گشتی) به ئاگاداریی وڵاتانی ئهندامی دهگهیهنێ.
ماددهی 5:
1ـ هیچكام له خاڵهكانی ئهم پهیماننامهیه، نابێ به جۆرێك لێكبدرێنهوه كه ئهو مافه بدهن به وڵاتێك، گروپێك یان كهسێك كه مافو ئازادییه دهستنیشانكراوهكانی ئهم پهیماننامهیه له نێوببا یان بهرتهسكیان بكاتهوه.
2ـ هیچ بهرتهسككردنهوهو دابهزینێك له مافه بنهڕهتییهكانی مرۆڤـ كه له قانوونهكان (عورف)، پهیماننامهكان، پێڕهوهكانو نهریتو رێوشوێنهكانی ههركام له وڵاتانی ئهم پهیماننامهیهدا، ناسراونو ههن، بهم بیانویه كه لهم پهیماننامهیهدا (ئهو مافانه) بهرهسمی نهناسراون، یان له رادهیهكی كهمتردا بهرهسمی ناسراون، قبوڵ ناكرێ.
بهشی سێههم
ماددهی 6:
1ـ ههر مرۆڤێك به شێوهیهكی زاتی، مافی ژیانی ههیه. ئهم مافه دهبێ به هۆی قانوونهوه بپارێزرێ. هیچ كهسێك نابێ، لهخۆوه و، به شێوهیهكی ملهوڕانه له مافی ژیان بێبهش بكرێ.
2ـ لهو وڵاتانهدا كه سزای ئێعدام ههڵنهوهشاوهتهوه، سزای مردن تهنیا دهبێ بۆ ئهو تاوانبارانهی جینایهتیان كردووه، ئهویش به گوێرهی قانوونێك كه له سهردهمی روودانی تاوانهكهدا بهڕێوهچووه، دهربچێ. (ئهم سزایهش) نابێ لهگهڵ رێوشوێنهكانی ئهم پهیماننامهیه و پهیماننامهی نههێشتنو سزای تاوانی كوشتاری بهكۆمهڵ (Genocide) ناتهبا بێ.
3- كاتێك سهبارهت به ئهنجامدانی تاوانی كوشتاری بهكۆمهڵ كهڵك له سزای مردن وهردهگیرێ، هیچ شتێك لهم ماددهیهدا رێگا به وڵاتی ئهندامی ئهم پهیماننامهیه نادا لهو قانوونه لابدا كه له پهیماننامهی نههێشتن و سزای تاوانی كوشتاری بهكۆمهڵدا هاتووه.
4- ههر كهسێكی سزای مهرگی بۆ دیاری دهكرێ مافی ئهوهی ههیه داوای لێبوردن یان سووكبوونی تاوانهكهی بكا. شانسی كهڵكوهرگرتن له لێبووردنی گشتی، لێبووردنی تاكهكهس یان سووكبوونی سزای مردن بۆ ههموو نموونهكان ههیه.
5- سزای مردن نابێ بۆ ئهو تاوانه دیاری بكرێ كه كهسانی خوار تهمهنی 18 ساڵـی ئهنجامیان داوهو، (ههروهها ئهو سزایه) نابێ له بارهی ژنانی دووگیانیشهوه بهڕێوهبچێ.
6- هیچ شتێك لهم ماددهیهدا نییه كه ببێته هۆی وهدواخستن یان پێشگرتن به ههڵوهشانهوهی سزای ئیعدام له لایهن وڵاتی ئهندامی ئهم پهیماننامهیهوه.
ماددهی 7 :
هیچ كهسێك نابێ ئهشكهنجه بدرێ یان سووكایهتیی پێبكرێو، سزای نائینسانیو دڕندانه بدرێ. بهتایبهتی تاقیكاریی پزیشكیو زانستی نابێ بهبێ رهزامهندیی ئازادانهی كهسهكه لهسهری بهڕێوهبچێ.
ماددهی 8:
1- هیچ كهسێك نابێ وهكو كۆیله رابگیرێ. كۆیلهییو كڕینو فرۆشتنی كۆیله به ههر چهشنو شێوهیهك بێ، قهدهغهیه.
2ـ هیچ كهسێك نابێ به زۆرهملی خزمهتی پێبكرێ.
3ـ ئهلف: هیچ كهسێك نابێ به زۆرهملی كاری پێبكرێ، یان ناچار به ئهنجامدانی كارێكی داسهپاو بكرێ.
بێ: بهندی سێههم (ئهلف) نابێ ببێته كۆسپ لهسهر رێی ئهو وڵاتانهی كاری قورس وهكوو سزایهك دیاری دهكهن. دیاره بڕینهوهی سزایهكی ئهوتۆش (سزادانی تاوانبار به كاری قورس) دهبێ بهپێی بڕیاری دادگایهكی شایسته بێ.
جیم: بۆ (روونبوونهوهی) نیوهرۆكی ئهم بهنده، وشهی كاری داسهپاوو زۆرهملی ئهم نموونهنانهی خوارهوه ناگرێتهوه:
Iـ ههر كار یان خزمهتێك كه بهندی (ب) نهیگرێتهوهو، ]ئهم جۆره كارانه[ زۆرتر له تاكێك كه به بڕیاری دادگا راگیر دهكرێ یان به شێوهیهكی مهرجدار دهگیرێ، داوا دهكرێ.
IIـ ههر چهشنه خزمهتێكی تایبهتی سهربازی لهو وڵاتانهدا كه ئهركی خزمهتی سهربازی بهرهسمی نهناسراوه، ههر جۆره خزمهتێكی نهتهوهیی بڕیار لهسهردراو كه له قانوونی خزمهتی سهربازیدا نههاتووه.
IIIـ ههرچهشنه خزمهتێك كه له ههلومهرجی نائاسایی، یان له كاتی روودانی كارهساتێكی مهترسیدار بۆ ژیانو ئاسوودهیی كۆمهڵگه، ئهنجامدانی پێویست بێ.
IIIIـ ههر كار یان خزمهتێك كه بچێته خانهی بهرپرسیارهتییه كۆمهڵایهتی (مهدهنی)یهكان.
ماددهی 9 :
1ـ ئازادیو ئاسایشی تاكهكهسی، مافی ههر مرۆڤێكه. هیچ كهس نابێ لهخۆوه دهستبهسهر بكرێ یان بگیرێ. هیچ كهس نابێ له ئازادیی خۆی بێبهش بكرێ، مهگهر ئهوكاته كه قانوونو رێوشوێنهكانی دادپرسی بڕیاری دابێ.
2ـ ههر كهسێك كه دهگیرێ، دهبێ له ماوهی گیراندا، هۆی گیرانی پێرابگهیهندرێ. ههروهها دهبێ دهستبهجێ لهو تاوانه ئاگادار بكرێتهوه كه داویانهته پاڵـی.
3ـ ههر كهسێك كه سهبارهت به تاوانێك دهگیرێو دهستبهسهر دهكرێ، دهبێ بێ دواكهوتن ببرێ بۆ بهردهم قازی یان كاربهدهستێكی دیكه كه بهپێی قانوون كاروباری قهزایی بهڕێوه دهبا. پێویسته له ماوهیهكی گونجاویشدا لێی بكۆڵرێتهوه یان ئازاد بكرێ. نابێ گرتنو چاوهڕوان هێشتنهوهی تاكهكان بۆ دادپرسی، ببێ به رێسایهكی گشتی. بهڵام له ههر قۆناغێك له پێڕاگهیشتنی قهزاییدا، تاوانباركراو (لهوانهیه) تا كاتی پێكهاتنی دادگاو بڕیاردان له بارهی، به زمانهت ئازادیی كاتیی پێبدرێ.
4ـ ههر كهسێك كه به هۆی گیرانو دهستبهسهری، له ئازادی بێبهش دهكرێ، مافی خۆیهتی لهسهر رهوتی دادخوازی پێداگر بێ تا دادگا بێ دواكهوتن لهسهر ناقانوونیبوونی گیرانهكهی بڕیار بداو، ئهگهر گیرانهكهشی ناقانوونی بوو، (قازی) دهبێ بڕیاری ئازادكردنی بدا.
5ـ ههركهسێك كه بووه به قوربانیی گرتنو دهستبهسهركرانی ناقانوونی، مافی ئهوهی ههیه زیانهكانی بۆ قهرهبوو بكرێتهوه.
ماددهی 10:
1ـ ههموو ئهو كهسانهی ئازادییان لێزهوت دهكرێ (بهندییهكان)، دهبێ بهشێوهیهكی مرۆییو به ڕێزهوه كه حهقیقهتی زاتی مرۆڤیان لـێ پێكهاتووه، رهفتاریان لهگهڵدا بكرێ.
2ـ ئهلف: جگه له نموونه ناوازهكان، كهسانی گومانلێكراو، دهبێ لهوانهی حوكمیان دراوه بهجیا رابگیرێن، دهشبێ رهفتارێكی جیاوازو، گونجاو لهگهڵ كهسانی حوكمنهدراویان لهگهڵدا بكرێ.
ب: كهسانی گومانلێكراوی لاو، دهبێ بهجیا له گهورهكان رابگیرێن، دهشبێ به زووترین كات لێكۆڵینهوهی قهزاییان لهگهڵدا بكرێ.
3ـ سیستهمی نهدامهتگه (پهژیوانگه) دهبێ جۆرێك رهفتار لهگهڵ تاكهكانی تێدا زاڵ بێ كه ئامانجه بنهڕهتییهكهی، چاككردنی ئهوانو گهڕاندنهوهی ئابڕووی كۆمهڵایهتییان بێ. لاوانی خهتاكار دهبێ بهجیا له گهورهكان بژینو، ههڵسوكهوتی گونجاو لهگهڵ تهمهنو بارودۆخی قانوونیی خۆیان لهگهڵدا بكرێ.
ماددهی 11 :
ناكرێ مرۆڤێك بهند بكرێ تهنیا لهبهر ئهوهی نهیتوانیووه پابهندبوونی كۆنتراكتانهی خۆی بباتهسهر.
ماددهی 12:
1ـ ههر مرۆڤێك له چوارچێوهی سنوورهكانی وڵاتی خۆیدا، دهبێ به شێوهیهكی قانوونی مافی هاتوچۆی ئازادانهو ههڵبژاردنی ئازادانهی شوێنی نیشتهجێبوونی ههبێ.
2ـ ههر مرۆڤێك دهبێ ئازادیی بهجێهێشتنی ههر وڵاتێك به وڵاتهكهی خۆیشیهوه ههبێ.
3ـ ئهم مافانهی له سهرهوه ئاماژهیان پێكرا، به هیچ شێوهیهك نابێ بهرتهسك بكرێنهوه، مهگهر ئهو كاتانه كه بهرتهسككردنیان بۆ پاراستنی ئاسایشی نهتهوهیی، نهزمی گشتی، سڵامهتیو رهوشی گشتی، یان له پێناوی ]رهچاوكردنی[ مافو ئازادیی كهسانی دیكهدا، پێویست بێو، به هۆی قانوونهوه، قهراریان لهسهر درا بێو، لهگهڵ مافه ناسراوهكانی دیكهی ئهم پهیماننامهیهشدا بگونجێن.
4ـ هیچ مرۆڤێك نابێ له مافی چوون بۆ وڵاتی خۆی، لهخۆوه بێبهش بكرێ.
ماددهی 13:
ههر بێگانهیهك كه به شێوهیهكی قانوونی دهكهوێته نێو سنووری وڵاتی ئهندامی ئهم پهیماننامهیه، تهنیا له حاڵهتێكدا لهو وڵاته دهردهكرێ كه ئهم دهركردنه به گوێرهی بڕیارێكی قانوونی بێ. ئهگهر دهركردنهكه ناقانوونی بوو، یان هۆیهكی روونی پێوهندیدار به ئاسایشی نهتهوهییهوه نهبوو، دهبێ رێگا بهو كهسه بدرێ كه هۆیهكانی دژایهتیی خۆی لهگهڵ ئهم دهركردنه، رابگهیهنێ. بۆ ئهم مهبهسته پهروهندهی ئهو به ئامادهبوونی نوێنهرێك كه پێشتر دیاریكردووه، به هۆی ناوهنده خاوهن سهلاحییهتهكانهوه، یان به هۆی كهسانێكی تایبهتی كه له لایهن ناوهنده خاوهن سهلاحییهتهكانهوه دیاریكراون، چاوی پێدا دهخشێندرێتهوه.
ماددهی 14 :
1ـ ههموو تاكێ له بهرانبهر دادگاو دهزگای دادپهروهریدا مافی یهكسانیان ههیه. له كاروباری بڕیاردان له بارهی ههر تاوانێك كه دهدرێته پاڵ تاكێك، یان بڕیارێك كه له دژی مافو بهرپرسیارهتییه قانوونییهكانی ئهو بێ، كهسی تاوانباركراو دهبێ مافی ئهوهی ههبێ به هۆی دادگایهكی قانوونی، بێلایهن، خاوهن سهلاحییهتو سهربهخۆ، به شێوهیهكی دادپهرهرانهو ئاشكرا له تاوانهكانی بكۆڵدرێتهوه. چاپهمهنیو بیروڕای گشتی لهوانهیه سهبارهت به لایهنی ئهخلاقی، نهزمی گشتی یان ئاسایشی نهتهوهیی كۆمهڵگهیهكی خهڵك سهروهر (دێموكرات)، له ههموو یان بهشێك له دادگاكه مهنع بكرێن. كاتێك بهرژهوهندی ژیانی تایبهتیی لایهنهكانی كێشهكه وابخوازێ، یان دادگا له ههلومهرجی تایبهتیدا ئاشكرابوونی كۆبوونهوهكانی به زیانی بهرژهوهندی دهزگای دادپهروهری بزانێ، رێگا دهدرێ كۆبوونهوهكانی دادگا له ههموو یان بهشێك له رهوتی دادپرسیدا، نهێنی بن. بهڵام بڕیارێك كه له بارهی تاوانی جهزایی یان مهدهنییهوه دهدرێ، دهبێ ئاشكرا بێ. مهگهر ئهوكاته كه بهرژهوهندی تاكه گهنجهكان وابخوازێ، یان رهوتی دادپرسییهكه، پێوهندیی به كێشهو ناكۆكیی خێزانیو، سهرپهرشتیی منداڵانهوه بێ.
2ـ ههر كهسێك تاوانی ئهنجامدانی تاوانێكی دراوهته پاڵ، مافی ئهوهی ههیه وهك بێ تاوان سهیری بكرێ تا ئهوكاته كه به گوێرهی قانوون تاوانهكهی دهسهلمێنرێ.
3ـ له بارهی یهكجاریبوونی تاوان دژی تاك، ههر كهسێكمافی ئهوهی ههیه كه له یهكسانیی تهواودا له لانیكهمی مافه دهستهبهركراوهكانی خوارهوه كهڵك وهربگرێ:
ئهلف- دهستبهجێو به وردی، به زمانێك كه لێی تێبگا، له جۆرو هۆی تاوانێك كه دراوهته پاڵـی، ئاگادار بكرێ.
بـ- كاتو كارهاسانیی پێویستی بهمهبهستی ئامادهكردنی داكۆكینامهو وتووێژ لهگهڵ پارێزهرێك كه بۆ خۆی ههڵـیبژاردووه، بۆ دابین بكرێ.
ج- بێ ماتهڵكردنی خۆڕایی، دادگایی بكرێ.
د- له كاتی دادگاییكردندا، بۆ خۆی له دادگا ئاماده بێ، بۆ خۆی بهرگری له خۆی بكا، یان له رێگای پارێزهرێكهوه كه بۆ خۆی ههڵـیبژاردووه، بهرگری له خۆی بكا. دهبێ لهو مافانهی خۆی ئاگادار بكرێ كه ئهگهر پارێزهری نییه، به مهرجێك بهرژهوهندهكانی دهزگای دادپهروهری بخوازێو، ههروهها ئهگهر ئهو توانای ئهوهی نییه ههقدهستی پارێزهر بدا، بێ ئهوهی ههقدهست بدا، پارێزهری بۆ دهگیرێ.
ه- لهو شایهدانهی به دژی ئهو شایهدییان داوه، سهرلهنوێ پرسیار بكرێتهوه، یان داوایان لـێبكرێ سهرلهنوێ شایهدی بدهنهوه. ههر له ههلومهرجێكی ئهوتۆشدا كه به دژی ئهو شایهدی دراوه، رێگا بدرێ كهسانێكیش به قازانجی ئهو شایهدی بدهن.
و- ئهگهر ئهو زمانهی له دادگادا قسهی پێدهكرێ، تێناگا، یان ناتوانێ قسهی پێبكا، دهبێ بێ ئهوهی كرێی لـێبستێندرێ، وهڕگێڕی بۆ بێنن تا یارمهتیی بكا.
ز- بۆ شایهدیدان له دژی خۆی، یان داننان به تاوانباریدا، نابێ هیچ زۆر یان سهپاندنێك ههبێ.
4ـ رێوشوێنی دادپرسی له بارهی كهسانی لاو دهبێ به گوێرهی تهمهنو بهرژهوهندو گهڕاندنهوهی ئابڕوو بۆ ئهوان دیاری بكرێ.
5- ههركهسێك كه به تاوانبار دهناسرێ، بهپێی قانوون دهبێ مافی ئهوهی ههبێ كه تاوانباریو مهحكوومبوونهكهی به هۆی دادگایهكی بهرزترهوه چاوی پێدا بخشێندرێتهوه.
6ـ ههركات كهسێك بڕیاری یهكجاری لهسهر مهحكوومییهتهكهی درابوو، بهڵام پاشان له ئاكامی دۆزینهوهو دهستكهوتنی بهڵگهو زانیاریی حاشا لـێنهكراودا روون بۆوه كه ئهو حوكمهی دراوه ههڵهیهكی قهزایی بووهو، حوكمهكهی ههڵوهشێندرایهوه یان كهوته بهر لێبووردن، ئهو كهسه كه له ئاكامی ئهو حوكمهو سزادانهدا تووشی ئازارو كوێرهوهری بووه، مافی ئهوهی ههیه بهپێی قانوون داوای بژاردنهوهی زیان بكا. بهڵام ئهگهر دهركهوت بۆ خۆی كهم یان زۆر دهستی له نهدركاندنی زانیارییهكهو روون نهبوونهوهی راستییهكهدا ههیه، ئهم مافهی نییه.
7ـ ههر كهسێك كه به هۆی قانوونی سزادانی وڵات، به تاوانێك مهحكووم دهكرێ یان به بێتاوان دهناسرێ، نابێ جارێكی دیكه دادگایی، مهحكوومو تهمبێ بكرێتهوه.
ماددهی 15 :
1ـ هیچ كهسێك نابێ هاوكا�
+ نووسەر جمعه بیست و دوم اردیبهشت ۱۳۹۱ کاتژمێر1:57 سوورکێو
|
سوورکێو زەکی، لەدایکبووی باشووری کوردستان و خەڵکی ڕۆژهەڵاتی کوردستانم. لە ڕاستییدا سوورکێو ناوی دووهەممە، بەڵام لە ناو کوردان زیاتر بەم ناوەوە ناسراوم، خۆشم هەر ئەو ناوەم پێ خۆشترە لە ناوی یەکەمم، سولەیمان یان سوولمەن ناوی ناسنامە و ناوی سویدییەکەمە.